Een verstreken theoretische levensduur betekent niet automatisch een schop in de grond. Volgens Operations manager Thomas Romijn van HDM Pipelines Consultancy in Heerenveen kan er veel maatschappelijke en financiële waarde behouden worden door niet naar leeftijd en afschrijving te kijken, maar vooral naar de werkelijke conditie en risico’s van leidingen “Sta niet blind op wat er op papier staat.”
Vijftien jaar onder de grond
HDM bestaat dit jaar vijftien jaar. Het adviesbureau begon op 1 april 2011 in Wommels en heeft een achtergrond in de olie- en gasindustrie. Inmiddels is HDM uitgegroeid tot specialist in risicogestuurd leidingbeheer voor ondergrondse buisleidingen. Het bureau helpt leidingeigenaren grip te krijgen op risico’s, kosten en continuïteit. Het bedrijf ondersteunt klanten met twee segmenten: projectmanagement en assetmanagement. Bij projectmanagement draait het om opdrachten met een duidelijk begin en eind, zoals het aanleggen, saneren of inspecteren van een leiding. Assetmanagement gaat juist over de beheersvraagstukken: reinigen, onderhoudsplannen en het afhandelen van KLIC-meldingen.
De klanten zijn doorgaans netbeheerders. Romijn noemt drinkwaterbedrijven, waterschappen met afvalwater en gasbedrijven. “Waar veel klanten tegenaan lopen, is dat ze net niet de specialistische kennis hebben, of dat de capaciteit niet aanwezig is binnen het bedrijf.”
Buiten het hek wordt het ingewikkeld
Een drinkwaterbedrijf weet prima hoe je een leiding aanlegt, maar kampt met een capaciteitsprobleem en een forse vervangingsopgave. Industrieklanten lopen tegen iets anders aan. “Een projectmanager kan binnen het hek een hele fabriek bouwen”, legt de operations manager uit. Zodra hij buiten dat hek komt, krijgt hij te maken met heel andere wet- en regelgeving, met gemeenten, waterschappen, milieukundige onderzoeken, archeologie en flora en fauna. Voor gemeenten speelt die complexiteit op een andere manier. Zij moeten steeds vaker de regie voeren over werkzaamheden in een volle ondergrond, waarbij belangen van inwoners, netbeheerders, aannemers en beheerders samenkomen.
Het adviesbureau noemt zichzelf praktisch en pragmatisch, werkend op basis van gezond boerenverstand. Als iedereen al weet dat een oplossing niets wordt, volgt geen eindeloos rapport. “Dan trekken we de werklaarzen aan en starten we met een oplossing die wel werkt .” De ene klant geeft een project volledig uit handen, de andere laat HDM kleine deelopdrachten doen.
Drie transities komen samen in één straat
In Nederland spelen volgens Romijn drie grote transities tegelijk: de warmtetransitie, de elektrificatie en de watertransitie. Die laatste is bij veel mensen nog onbekend, terwijl het zoete drinkwater dreigt op te raken. In de provincie Groningen wordt dat al een acuut probleem. Tegelijk zit het stroomnet vol en moeten veel woningen van het gas af, via warmtepompen of een warmtenet.
Het probleem: alle drie de transities komen samen in dezelfde woonwijk. “Een straat is vijf meter breed en daar liggen nu al internetkabels, een rioolleiding, een drinkwaterleiding, een gasleiding en een elektriciteitsleiding.” Wie als eerste aan de slag mag, redt het nog. De tweede ook net. “Maar nummer drie, die heeft een uitdaging.”
De gemeente als regisseur
Hier ontstaat een spanningsveld waarin een rol ligt voor gemeenten: coördineren, projecten samenvoegen en uitvoeren met zo min mogelijk overlast. Maar een gemeente weet overal een beetje van, terwijl het vakgebied steeds complexer wordt. Verdiept een gemeente zich er zelf in, dan gaat dat ten koste van andere zaken. Daarom is een specialist nodig die alle trajecten overziet en slim oplost.
De druk loopt verder op door personeelstekorten, vooral bij de elektrificatie en de middenspanningsnetten. Werk dat ooit bij de nutsbedrijven begon, verschuift steeds meer naar aannemers in grote contracten. “Wij zitten vol voor de komende twee, drie jaar”, hoort HDM die aannemers regelmatig zeggen. Voor de rest van de keten betekent dat flinke druk. HDM helpt gemeenten om die regierol concreet te maken: door risico’s inzichtelijk te maken, werkzaamheden slimmer te faseren en keuzes over onderhoud of vervanging beter te onderbouwen.
Drie keer dezelfde straat open
Het bekende beeld: een straat die in één jaar drie keer wordt opengebroken. Als bewoner zit je daar niet op te wachten, en het is ook nog kapitaalverspilling. “Dezelfde kraanmachinist doet drie keer per jaar hetzelfde werkje.” HDM denkt daarom met gemeenten, aannemers én netbeheerders mee over slimme, innovatieve én kostenefficiënte oplossingen. Vijf keer terugbrengen naar drie keer is nog niet leuk, maar scheelt enorm veel geld.
De grootste winst zit volgens het bureau aan het begin van de levenscyclus. Voordat je iets vervangt, is de eerste vraag: is vervangen wel echt nodig? Vooral bij grotere leidingen ziet HDM hoe een leiding van vijftig jaar oud volgens de leverancier al tien jaar geleden afgeschreven had moeten zijn. “Maar hij ligt er nog en doet het nog prima.”
Kijken naar het veld, niet naar het papier
Het antwoord is conditiegestuurd onderhoud: kijken naar de werkelijke staat van een leiding.Is er sprake van veel corrosie? Is de leiding structureel nog veilig te bedrijven? Vaak blijkt een leiding die slecht leek nog prima tien tot twintig jaar mee te kunnen, en hoeft er maar een aantal meter vervangen te worden. “Sta niet blind op wat er op papier staat, maar kijk naar wat er in het veld ligt.”
Het onderzoek voelt soms als een hoge investering, maar kan juist helpen om grote vervangingsopgaven beter te onderbouwen. Romijn noemt een voorbeeld van een leidingeigenaar met honderden miljoenen euro’s aan geplande vervangingen. Door gericht onderzoek werd duidelijk welke delen echt vervangen moesten worden en welke leidingen nog veilig konden blijven liggen. ‘Dan praat je niet alleen over kostenbesparing, maar ook over minder overlast, minder materiaalgebruik en een betere inzet van schaarse capaciteit.’
Onafhankelijk en breed inzetbaar
Die aanpak lost meer op dan alleen geld. Ze verlicht ook de werklast en de overlast, en speelt in op de krappe arbeidsmarkt. Want oneindig veel mensen en aannemers die om werk staan te springen, zijn er niet meer. Het bureau benadrukt zijn onafhankelijkheid: het is geen onderdeel van een aannemer, investeringsmaatschappij of overheid en kiest dus altijd voor de technisch, economisch en maatschappelijk beste oplossing. Juist voor gemeenten is die onafhankelijke positie belangrijk. Zij moeten keuzes kunnen uitleggen aan inwoners, bestuur en samenwerkingspartners. Een onderbouwd advies helpt om die keuzes transparant en verdedigbaar te maken.
Naast assetmanagement begeleidt HDM ook de uitvoering. Letterlijk de jas en helm van de klant aantrekken, het veld in, de vervanging coördineren, aanbestedingen regelen en materiaalkeuzes maken. Het bureau pakt vrijwel alles op het gebied van ondergrondse kabels en leidingen op: vervanging, aanleg, inspectie, onderhoud,directievoering, klic-afhandeling en tracéstudies. Het advies aan elke overheid, instelling of onderneming met een ondergronds vraagstuk is simpel: neem contact op, we denken graag mee.